Guðfræði

Sakramentleg heimssýn

Vatn, olía, brauð, ljós og reykelsi — hvers vegna kaþólsk trú er svo líkamleg.

Þetta efni er í yfirlestri

Greinarnar eru hvorki kennsla kirkjunnar né staðgengill hennar — til þess er sóknarpresturinn.

Hvað þýðir þetta?

Greinarnar hér eru uppköst, skrifaðar af Krans. Enginn hefur enn lesið þær yfir og engin kirkjuleg yfirvöld hafa samþykkt þær.

Piero della Francesca, 1448

Orðið varð hold

Kaþólsk trú notar vatn, olíu, brauð, vín, ljós, reykelsi, handayfirlagningu og krossmark. Það er ekki skraut utan á trúnni heldur afleiðing af því sem hún trúir um Guð: að hann hafi sjálfur tekið á sig hold.

Ef Guð kaus að mæta mönnum í líkama, í mat og snertingu, þá er efnisheimurinn ekki hindrun milli manns og Guðs heldur leið sem Guð hefur sjálfur farið.

Jóh 1:14

14Og orðið varð hold og hann bjó með oss, fullur náðar og sannleika, og vér sáum dýrð hans, dýrð sem eingetins sonar frá föðurnum.

Biblían 1912, almenningseign · Versið sem öll sakramentleg hugsun hvílir á.

Sköpunin er góð

Á annarri öld breiddust út hreyfingar sem kirkjan kallaði gnostíska. Margar þeirra kenndu að efnið væri illt eða í besta falli fangelsi andans, og að frelsun væri að komast undan því.

Íreneus, biskup í Lyon sem dó um árið 202, skrifaði gegn þeim og notaði evkaristíuna sem rök. Ef holdið gæti ekki frelsast, sagði hann, þá hefði Kristur ekki keypt okkur með blóði sínu og bikarinn væri ekki samfélag um blóð hans. Og brauðið, sem er af jörðu, væri eftir ákallið ekki lengur venjulegt brauð heldur evkaristía, gerð úr tvennu, jarðnesku og himnesku.

Kirkjan hafnaði síðar á sama hátt maníkeum og öðrum sem töldu efnið illt, og hún gerði það í nafni sköpunarsögunnar, þar sem Guð sér allt sem hann gerði og sér að það er harla gott.

1 Tím 4:4-5

4því að öll skepna Guðs er góð, og engu ber frá sér að kasta, sé það þegið með þakkargjörð;

5því að það helgast af orði Guðs og bæn.

Biblían 1912, almenningseign · Sköpunin góð, og helguð með orði og bæn — tvennt sem sakramentin sameina.

Ritningarstaðir

Vatn, olía, brauð, ljós og reykelsi

Vatn er efni skírnarinnar. Ignatíus frá Antíokkíu skrifaði Efesusmönnum að Kristur hefði verið skírður til að hreinsa vatnið með píslum sínum, og sú hugsun, að skírn Krists helgaði vatnið fremur en að vatnið helgaði hann, gengur í gegnum kirkjufeðurna. Það er hún sem málverk Piero della Francesca sýnir.

Olía er notuð á þrennan hátt. Hin heilaga krismuolía er notuð við skírn, fermingu og vígslu. Olía trúnema er borin á þá sem búa sig undir skírn. Og olía sjúkra er notuð við sjúkrasmurningu. Biskupinn blessar þær allar í dymbilviku.

Brauð og vín eru efni altarissakramentisins. Ljós er páskakertið sem kveikt er á páskanótt, og kertin sem skírnarbörn fá. Reykelsi er gamalt tákn bænar sem stígur upp, og Opinberunarbókin sýnir það í höndum engils frammi fyrir hásæti Guðs.

Sakramenti og sakramentalía

Sakramentin eru sjö og kirkjan kennir að Kristur hafi stofnað þau. Utan um þau er fjöldi hluta og athafna sem kirkjan sjálf hefur tekið upp og kallar sakramentalíu: vígt vatn, blessuð kerti, talnabönd, blessanir húsa og matar, krossmark.

Sakramentalía veita ekki náð á sama hátt og sakramentin. Kirkjan kennir að þau búi manninn undir að taka við náð og helgi tilefni daglegs lífs, og að gildi þeirra fari eftir bæn kirkjunnar og trú þess sem notar þau.

Líkaminn biður líka

Kaþólsk bæn er ekki aðeins í huganum. Menn krjúpa, standa, hneigja sig, signa sig, fasta og ganga. Tertúllíanus, sem skrifaði í Karþagó um árið 200, sagði að kristnir menn merktu enni sitt með krossmarki við hverja athöfn dagsins, þegar þeir fóru út og komu inn, klæddust og settust til borðs.

Krossferillinn er slík bæn: gengið er frá einni stöð til annarrar og líkaminn fylgir píslarsögunni á meðan hugurinn gerir það.

Jóh 9:6-7

6Þá er hann hafði þetta sagt, hrækti hann á jörðina, gjörði leðju úr hrákanum og reið leðjunni á augu hans.

7Og hann sagði við hann: Far þú og þvo þér í Sílóam-laug, — sem er útlagt: sendur —; fór hann þá burt og þvoði sér og kom aftur sjáandi.

Biblían 1912, almenningseign · Jesús læknar með leðju, snertingu og vatni — ekki aðeins með orði.

Hvað þetta er ekki

Það er ekki galdur. Hlutur verkar ekki án Guðs, og vígt vatn sem notað er til að þvinga fram útkomu er hjátrú, sem kirkjan hefur alltaf varað við.

Það er ekki algyðistrú. Guð er ekki vatnið eða brauðið, og efnisheimurinn er ekki guðlegur í sjálfum sér. Hann er sköpun sem Guð notar.

Og það er ekki skurðgoðadýrkun. Basilíus mikli, sem dó árið 379, skrifaði að virðingin sem mynd er sýnd berist til þess sem myndin sýnir, og annað kirkjuþingið í Níkeu árið 787 byggði á þeim orðum þegar það varði myndir í kirkjum.

Í Trúfræðsluriti kaþólsku kirkjunnar

KKK 1145–1152

Trúfræðslurit kaþólsku kirkjunnar fjallar um efnið í greinum hér að neðan. Texti ritsins er höfundarréttarvarinn og er hvergi birtur í Krans — aðeins númerin, svo lesandi sem hefur ritið undir höndum geti flett upp sjálfur.

Heimildir

Greinin er skrifuð hér upp úr þessum verkum. Ekkert er þýtt eða tekið orðrétt.

  • Ritningin eins og Krans birtir hana — Jóhannesarguðspjall 1 og 9, 1. Tímóteusarbréf 4ritningartexti appsinsVersin eru sótt í texta appsins sjálfs þegar síðan er byggð og eru hvergi vélrituð inn í greinina.
  • Íreneus frá Lyon, Gegn villutrúnni IV.18 og V.2 (d. um 202)fallið úr höfundarréttiAnte-Nicene Fathers I (1885). Rökin gegn gnostíkum, endursögð í óbeinni ræðu.
  • Ignatíus frá Antíokkíu, bréf til Efesusmanna 18 (d. um 110)fallið úr höfundarréttiAnte-Nicene Fathers I (1885). Skírn Krists og vatnið, sagt frá.
  • Tertúllíanus, Um kransinn 3 (um 200)fallið úr höfundarréttiAnte-Nicene Fathers III (1885). Krossmarkið í daglegu lífi, endursagt.
  • Basilíus mikli, De Spiritu Sancto 18 (d. 379)fallið úr höfundarréttiNicene and Post-Nicene Fathers, önnur röð VIII (1895). Myndin og fyrirmyndin, endursagt.

Hverju greinin svarar ekki

Þetta eru spurningar fyrir prest, ekki fyrir smáforrit.

  • Hvar mörkin liggja milli guðrækni og hjátrúar í notkun blessaðra hluta.
  • Hvað kirkjan kennir um helga dóma og hvernig á að umgangast þá.
  • Hvaða líkamsstöður og hreyfingar eru skyldugar í messunni.
  • Hvað kirkjan kennir um bálför og meðferð líkamans eftir dauðann.

Greinar sem þú tendrar birtast í Vistað.

Í yfirlestri