Guðfræði

Þrjár stoðir

Ritningin, arfleifðin og kennivald kirkjunnar — hvað hvert þeirra er og hvernig þau standa saman.

Þetta efni er í yfirlestri

Greinarnar eru hvorki kennsla kirkjunnar né staðgengill hennar — til þess er sóknarpresturinn.

Hvað þýðir þetta?

Greinarnar hér eru uppköst, skrifaðar af Krans. Enginn hefur enn lesið þær yfir og engin kirkjuleg yfirvöld hafa samþykkt þær.

Pablo Vergós, 1470

Spurningin

Hvernig veit kirkjan hvað Guð hefur opinberað? Kaþólska svarið er ekki eitt heldur þrennt, og það skiptir máli að þau eru ekki þrjár uppsprettur hlið við hlið heldur ein opinberun sem berst eftir tveimur leiðum og er gætt af einu embætti.

Ritningin er orð Guðs í rituðu máli. Arfleifðin er það sem postularnir fengu og létu ganga áfram í lífi kirkjunnar, í kennslu, bæn og helgihaldi. Kennivaldið er það hlutverk biskupanna, í samfélagi við biskupinn í Róm, að skýra hvort tveggja með gildi.

2 Þess 2:15

15Bræður, standið því stöðugir og haldið fast við þá lærdóma, er yður hafa verið kendir, hvort sem það er munnlega eða með bréfi frá oss.

Biblían 1912, almenningseign · Páll talar um það sem kennt var bæði munnlega og í bréfi, í sömu setningu.

Ritningin

Kirkjan kennir að ritningarnar séu innblásnar af Guði og hafi Guð að höfundi, án þess að mennirnir sem skrifuðu þær hafi hætt að vera höfundar. Þeir skrifuðu með eigin tungutaki, í eigin aðstæðum og fyrir eigin lesendur.

Hvaða rit teljast til ritningarinnar var ekki ákveðið í upphafi. Kirkjuþing í Hippó 393 og Karþagó 397 settu fram lista sem svarar til þess sem kaþólska kirkjan notar enn, kirkjuþingið í Flórens staðfesti hann 1442 og Trentóþingið skilgreindi hann árið 1546. Kirkjan lítur svo á að hún hafi þar ekki búið til ritninguna heldur viðurkennt hana.

2 Tím 3:14-17

14En halt þú stöðuglega við það, sem þú hefir numið og hefir fest trú á, þar eð þú veizt af hverjum þú hefir numið það;

15og þar eð þú frá blautu barnsbeini þekkir heilagar ritningar, sem geta veitt þér speki til sáluhjálpar fyrir trúna á Kristi Jesú.

16Sérhver ritning, sem innblásin er af Guði, er og nytsöm til fræðslu, til umvöndunar, til leiðréttingar, til mentunar í réttlæti,

17til þess að guðsmaðurinn sé algjör, hæfur gjör til sérhvers góðsverks.

Biblían 1912, almenningseign · Innblásturinn og til hvers ritningin er gefin — og að hún var numin af tilteknum kennurum.

Arfleifðin

Íreneus, biskup í Lyon á annarri öld, skrifaði gegn kennurum sem sögðust hafa leynda þekkingu sem postularnir hefðu aðeins látið fáum í té. Svar hans var að ef postularnir hefðu vitað eitthvað leynt hefðu þeir falið það þeim sem þeir settu yfir söfnuðina, og að í hverri kirkju mætti rekja röð biskupanna aftur til postulanna. Hann nefndi sem dæmi biskupana í Róm, einn af öðrum.

Hann benti líka á þjóðir sem tekið höfðu trú án þess að eiga ritningarnar á eigin máli, en héldu þó sömu trú vegna þess að hún hafði verið kennd þeim. Arfleifðin var í þeim skilningi eldri en safn Nýja testamentisins og það sem hélt því saman.

Arfleifð í þessum skilningi er ekki það sama og hefðir. Kirkjan á margar venjur, reglur og siði sem hafa breyst og geta breyst. Það sem hún kallar arfleifð postulanna er innihald trúarinnar sjálfrar, og það breytist ekki.

Basilíus mikli taldi upp atriði sem kirkjan hélt án þess að þau stæðu skrifuð, eins og að signa sig og snúa sér í austur við bæn, og sagði að ef öllu óskráðu væri hafnað yrði fagnaðarerindið sjálft fyrir skaða.

Alls staðar, ávallt, af öllum

Vinsentíus, munkur á eynni Lérins við strönd Gallíu, skrifaði árið 434 leiðbeiningar um hvernig greina mætti rétta trú frá villu þegar báðir aðilar vitnuðu í ritninguna. Hann lagði til þrjá mælikvarða: að halda fast við það sem trúað hefði verið alls staðar, ávallt og af öllum.

Hann sagði líka að trúin gæti vaxið, en aðeins eins og líkami vex frá barni til fullorðins manns, þar sem limirnir verða stærri en engir nýir bætast við. Kenningin skýrist og dýpkar með tímanum en snýst ekki í andstæðu sína.

1 Tím 3:15

15til þess að þú skulir vita, ef mér seinkar, hvernig á að haga sér í Guðs húsi, sem er söfnuður lifanda Guðs, stólpi og grundvöllur sannleikans.

Biblían 1912, almenningseign · Söfnuðurinn sem stólpi og grundvöllur sannleikans.

Kennivaldið

Kennivaldið er ekki ofar orði Guðs heldur þjónn þess. Það kennir aðeins það sem hefur verið meðtekið, og hlutverk þess er að varðveita, skýra og verja.

Fyrsta Vatíkanþingið skilgreindi árið 1870 að þegar páfinn kennir sem hirðir allra kristinna manna, í krafti æðsta postullega valds síns, og skilgreinir kenningu um trú eða siðferði sem allri kirkjunni ber að halda, þá sé hann óskeikull. Skilyrðin eru öll nauðsynleg, og slíkar skilgreiningar eru fátíðar. Óumdeild dæmi eru tvö, frá 1854 og 1950.

Óskeikulleiki er ekki það sama og syndleysi, og hann á ekki við um hvert orð sem páfi segir. Það sem kirkjan kennir með venjulegum hætti hefur líka vægi, en það er annars konar vægi, og guðfræðingar gera greinarmun á stigum þess.

Þar sem kirkjudeildir greinir á

Siðbótarmennirnir á sextándu öld héldu því fram að ritningin ein væri æðsti mælikvarði trúarinnar og að kirkjuleg arfleifð yrði að lúta henni. Trentóþingið svaraði árið 1546 að fagnaðarerindið bærist bæði í ritum og í óskráðri arfleifð frá postulunum og að kirkjan tæki við hvoru tveggja með sömu lotningu.

Rétttrúnaðarkirkjurnar leggja eins og kaþólska kirkjan mikla áherslu á arfleifðina en hafna því að páfinn hafi það kennivald sem Vatíkanþingið skilgreindi. Greinin segir hvað kaþólska kirkjan kennir og hvar aðrir kristnir menn eru henni ósammála, en hún gerir ekki upp á milli þeirra.

Í Trúfræðsluriti kaþólsku kirkjunnar

KKK 74–100

Trúfræðslurit kaþólsku kirkjunnar fjallar um efnið í greinum hér að neðan. Texti ritsins er höfundarréttarvarinn og er hvergi birtur í Krans — aðeins númerin, svo lesandi sem hefur ritið undir höndum geti flett upp sjálfur.

Heimildir

Greinin er skrifuð hér upp úr þessum verkum. Ekkert er þýtt eða tekið orðrétt.

  • Ritningin eins og Krans birtir hana — 2. Þessaloníkubréf 2, 1. og 2. Tímóteusarbréfritningartexti appsinsVersin eru sótt í texta appsins sjálfs þegar síðan er byggð og eru hvergi vélrituð inn í greinina.
  • Íreneus frá Lyon, Gegn villutrúnni III.1–4 (d. um 202)fallið úr höfundarréttiAnte-Nicene Fathers I (1885). Röð biskupanna og trú þjóða án ritninga, endursagt.
  • Vinsentíus frá Lérins, Commonitorium 2 og 23 (434)fallið úr höfundarréttiNicene and Post-Nicene Fathers, önnur röð XI (1894). Mælikvarðarnir þrír og líkingin af vexti, endursagt.
  • Basilíus mikli, De Spiritu Sancto 27 (d. 379)fallið úr höfundarréttiNicene and Post-Nicene Fathers, önnur röð VIII (1895). Óskráð arfleifð, sagt frá.
  • Trentóþingið, fjórða seta (1546), og Fyrsta Vatíkanþingið, Dei Filius og Pastor Aeternus (1870)fallið úr höfundarréttiRitningarsafnið, ritning og arfleifð, og skilyrði óskeikulleikans. Endursagt, ekkert þýtt.

Hverju greinin svarar ekki

Þetta eru spurningar fyrir prest, ekki fyrir smáforrit.

  • Hvaða kenningar teljast skilgreindar með óskeikulum hætti og hverjar ekki.
  • Hversu mikla hlýðni kenning sem ekki er skilgreind krefst af kaþólskum manni.
  • Hvernig á að lesa ritningarstaði sem virðast stangast á við vísindi eða sögu.
  • Hvort og hvernig kenning kirkjunnar geti þróast í siðferðilegum efnum.

Greinar sem þú tendrar birtast í Vistað.

Í yfirlestri