María í guðfræðinni
Trúarsetningarnar fjórar um Maríu — hvað hver þeirra segir og hvað ekki.
Þetta efni er í yfirlestri
Greinarnar eru hvorki kennsla kirkjunnar né staðgengill hennar — til þess er sóknarpresturinn.
Hvað þýðir þetta?
Greinarnar hér eru uppköst, skrifaðar af Krans. Enginn hefur enn lesið þær yfir og engin kirkjuleg yfirvöld hafa samþykkt þær.
Um hvern trúarsetningarnar eru
Kaþólska kirkjan hefur skilgreint fjórar trúarsetningar um Maríu. Þær eru ekki sjálfstæð guðfræði um hana heldur segja allar eitthvað um Krist: hver hann er, hvernig hann kom í heiminn og hvað endurlausn hans nær til.
Það sést best á elstu setningunni, sem varð til í deilu sem snerist alls ekki um Maríu heldur um það hvort Jesús væri ein persóna eða tvær.
4En þegar fylling tímans kom, útsendi Guð son sinn, fæddan af konu, fæddan undir lögmáli,
5til þess að hann keypti lausa þá, sem voru undir lögmáli, til þess að vér fengjum sonarréttinn.
Guðsmóðir — Efesus 431
Nestoríus, patríarki í Konstantínópel, vildi ekki kalla Maríu Guðsmóður, á grísku Theotokos, heldur Kristsmóður. Hann óttaðist að titillinn gæfi til kynna að Guð ætti upphaf sitt hjá manneskju.
Kýrillos patríarki í Alexandríu svaraði að ef María væri ekki móðir Guðs væri sá sem hún fæddi ekki Guð, og þá væru í Kristi tveir, maðurinn Jesús og Orð Guðs, sem aðeins byggi í honum. Kirkjuþingið í Efesus árið 431 tók undir með Kýrillosi.
Titillinn segir því ekki að María sé upphaf guðdómsins. Hann segir að sá sem hún bar og fæddi sé ein persóna, sannur Guð og sannur maður, og að ekki megi skipta honum í tvennt.
Ritningarstaðir
Ævarandi mey
Nýja testamentið segir að María hafi getið son sinn án karlmanns. Fornkirkjan gekk lengra og kallaði hana ævarandi mey, og titillinn var notaður á kirkjuþinginu í Konstantínópel árið 553. Kirkjuþing í Lateran árið 649 lýsti því yfir að hún hefði verið mey fyrir fæðinguna, í henni og eftir hana.
Guðspjöllin nefna bræður Jesú. Híerónýmus hélt því fram árið 383, gegn manni að nafni Helvidíus, að orðið næði til frænda, eins og algengt var í hebresku og arameísku. Í austrænni hefð hefur oftar verið litið svo á að þeir hafi verið börn Jósefs af fyrra hjónabandi. Báðar skýringarnar eru gamlar og kirkjan hefur ekki gert upp á milli þeirra.
30Og engillinn sagði við hana: Óttast þú ekki, María, því að þú hefir fundið náð hjá Guði.
31Og sjá, þú munt þunguð verða og fæða son; og þú skalt kalla nafn hans JESÚS.
32Hann mun verða mikill og kallast sonur hins hæsta; og drottinn Guð mun gefa honum hásæti Davíðs föður hans,
33og hann mun ríkja yfir húsi Jakobs að eilífu, og eigi mun endir verða á ríki hans.
34Þá sagði María við engilinn: Hvernig mun þetta verða, þar eð eg hefi ekki karlmann kent?
35Og engillinn svaraði og sagði við hana: Heilagur andi mun koma yfir þig og kraftur hins hæsta mun yfirskyggja þig, og fyrir því mun einnig það, sem fæðast mun, kallast heilagt, sonur Guðs.
Ritningarstaðir
Flekklaus getnaður — 1854
Píus IX skilgreindi 8. desember 1854 að María hefði frá fyrsta augnabliki getnaðar síns, fyrir sérstaka náð Guðs og vegna verðleika Jesú Krists, verið varðveitt frá allri erfðasynd.
Algengasti misskilningurinn er að setningin fjalli um getnað Jesú. Hún fjallar um getnað Maríu sjálfrar í móðurkviði Önnu. Getnaður Jesú án karlmanns er annað atriði, eldra og óskylt.
Spurningin var umdeild í margar aldir. Bernharður frá Clairvaux og Tómas frá Aquino töldu báðir að María hefði þurft á endurlausn að halda eins og allir aðrir og að hún gæti því ekki hafa verið án erfðasyndar frá getnaði. Jóhannes Duns Scotus, sem dó 1308, svaraði að endurlausnin gæti bæði hreinsað og varðveitt, og að María hefði verið endurleyst á æðri hátt með því að vera varðveitt. Það er sú hugsun sem skilgreiningin tók upp: María var endurleyst af Kristi, ekki undanþegin endurlausninni.
Uppnumin — 1950
Píus XII skilgreindi 1. nóvember 1950 að María hefði, þegar jarðnesku lífi hennar lauk, verið tekin upp til himneskrar dýrðar með líkama og sál.
Skilgreiningin segir ekki hvort María dó áður. Um það hafa kristnir menn lengi haft ólíkar hugmyndir, og orðalagið skilur spurninguna eftir opna. Austurkirkjurnar halda sömu hátíð sem andlát Maríu, og helgimyndin á síðunni um austrænu kirkjurnar sýnir hana.
Það sem trúarsetningarnar segja ekki
Þær segja ekki að María sé guðleg eða að henni beri tilbeiðsla. Kirkjan greinir á milli tilbeiðslu, sem Guði einum ber, og virðingar, og María nýtur meiri virðingar en nokkur annar dýrlingur en ekki tilbeiðslu.
Þær segja ekki að María þurfi ekki á Kristi að halda. Allar fjórar gera ráð fyrir að allt sem hún er, sé hún vegna sonar síns.
Og þær ná ekki til Maríubirtinga. Kirkjan hefur viðurkennt nokkrar birtingar sem trúverðugar, en enginn kaþólskur maður er skyldugur til að trúa á neina þeirra. Titlar sem sumir hafa viljað skilgreina til viðbótar hafa ekki verið skilgreindir.
Í Trúfræðsluriti kaþólsku kirkjunnar
KKK 487–507
Trúfræðslurit kaþólsku kirkjunnar fjallar um efnið í greinum hér að neðan. Texti ritsins er höfundarréttarvarinn og er hvergi birtur í Krans — aðeins númerin, svo lesandi sem hefur ritið undir höndum geti flett upp sjálfur.
Heimildir
Greinin er skrifuð hér upp úr þessum verkum. Ekkert er þýtt eða tekið orðrétt.
- Ritningin eins og Krans birtir hana — Galatabréfið 4, Lúkasarguðspjall 1ritningartexti appsinsVersin eru sótt í texta appsins sjálfs þegar síðan er byggð.
- Kirkjuþingið í Efesus (431) og annað bréf Kýrillosar til Nestoríusarfallið úr höfundarréttiNicene and Post-Nicene Fathers, önnur röð XIV (1900). Deilan um Theotokos, sagt frá.
- Híerónýmus, Gegn Helvidíusi (383)fallið úr höfundarréttiNicene and Post-Nicene Fathers, önnur röð VI (1893). Skýringin á bræðrum Jesú, endursögð.
- Tómas frá Aquino, Summa Theologiae III, spurning 27 (d. 1274), og Jóhannes Duns Scotus (d. 1308)fallið úr höfundarréttiLatnesku textarnir. Rökin með og á móti, endursögð.
- Píus IX, Ineffabilis Deus (1854)fallið úr höfundarréttiHvað skilgreiningin segir, endursagt. Ekkert haft eftir.
Hverju greinin svarar ekki
Þetta eru spurningar fyrir prest, ekki fyrir smáforrit.
- Hvort María dó áður en hún var uppnumin.
- Hvernig á að meta Maríubirtingar sem kirkjan hefur ekki tekið afstöðu til.
- Hvaða titla má nota um Maríu í bæn og hverjir hafa ekki verið viðurkenndir.
- Hvernig á að svara kristnum mönnum sem hafna trúarsetningunum frá 1854 og 1950.
Greinar sem þú tendrar birtast í Vistað.
Í yfirlestri