Flestir kaþólskir menn á Vesturlöndum tilheyra latnesku kirkjunni, og því er auðvelt að halda að kaþólskur þýði latneskur. Svo er ekki. Kaþólska kirkjan er samfélag tuttugu og fjögurra kirkna sem hver hefur eigið stigveldi, eigin helgisiði og eigin lög: latnesku kirkjunnar og tuttugu og þriggja austrænna kirkna.

Austrænu kaþólsku kirkjurnar eru í fullu samfélagi við páfann. Þær eru ekki deildir innan latnesku kirkjunnar og ekki kaþólskir menn sem fá að nota annan sið. Þær eru kirkjur í eigin rétti, á latínu sui iuris.

Austrænu kirkjurnar nota siði sem skiptast í fimm fjölskyldur. Alexandríski siðurinn er notaður af koptísku kaþólsku kirkjunni í Egyptalandi og kirkjunum í Eþíópíu og Erítreu. Antíokkíski siðurinn, eða vestursýrlenski, er notaður af maronítum í Líbanon, sýrlensku kaþólsku kirkjunni og sýró-malankara kirkjunni á Indlandi.

Armenski siðurinn er notaður af armensku kaþólsku kirkjunni. Kaldeíski siðurinn, eða austursýrlenski, er notaður af kaldeísku kirkjunni í Írak og sýró-malabar kirkjunni á Indlandi, sem er ein sú fjölmennasta. Býsanski siðurinn er notaður af flestum: úkraínsku grísk-kaþólsku kirkjunni, sem er stærst, melkítum, rúmensku, rútensku og fleiri.

Sagan er ólík eftir kirkjum. Marónítar líta svo á að þeir hafi aldrei rofið samfélag við Róm. Aðrar kirkjur urðu til þegar hluti af rétttrúnaðarkirkju eða austrænni kirkju gekk í samfélag við Róm: rútenskir biskupar í Brest árið 1596, melkítar árið 1724, hluti Austurkirkjunnar í Mesópótamíu á sextándu öld.

Á kirkjuþinginu í Flórens árið 1439 var samþykkt sameining grísku og latnesku kirkjunnar sem entist ekki. Síðari sameiningar voru flestar að hluta og skildu eftir sig kirkjur sem skiptust í tvennt.

Um þetta er sársauki beggja vegna. Rétttrúnaðarkirkjurnar hafa litið á sumar sameiningarnar sem ásælni, og kaþólskar og rétttrúnaðar kirkjur lýstu því sameiginlega yfir árið 1993 að slíkar sameiningar væru ekki leið til einingar í framtíðinni. Austrænu kaþólsku kirkjurnar sjálfar líta á tilveru sína sem trúfesti, oft keypta dýru verði undir ofsóknum á tuttugustu öld.

Austrænu kaþólsku kirkjurnar játa sömu trú og latneska kirkjan og hafa sömu sjö sakramenti. Það sem er ólíkt er helgihaldið, guðfræðileg áhersla, andlegt líf og kirkjuréttur, sem fyrir þær er sérstök lögbók frá 1990.

Í mörgum þeirra geta kvæntir menn tekið prestvígslu, eins og alltaf hefur verið í austri. Brauðið í evkaristíunni er víða sýrt. Helgimyndir, íkon, eru miðlægar í bæn og kirkjurými. Og guðfræði þeirra leggur oft aðrar áherslur en sú latneska, meira á ummyndun og guðdómlega hlutdeild en á réttlætingu.

Leó XIII páfi skrifaði árið 1894 að siðir austurkirknanna væru ekki umbornir heldur dýrmætir, og bannaði að reynt yrði að gera þær latneskar. Það hafði þó gerst og gerðist áfram víða, og sumar kirkjurnar hafa á síðustu áratugum snúið til baka til eigin siða.

Helgimyndin sýnir andlát Maríu eins og býsönsk hefð málar það, með postulana umhverfis beðinn og Krist sem heldur á sál hennar. Til hliðar standa heilagur Dóminíkus og heilagur Frans frá Assisí, tveir latneskir dýrlingar.

Hún var máluð á Krít á fimmtándu öld, þegar eyjan var undir Feneyjum og þar bjuggu grískir og latneskir kristnir menn hlið við hlið. Hún er ekki gripur úr austrænni kaþólskri kirkju, en hún sýnir það sem þær eru til vitnis um: að sama trúin getur verið beðin og máluð á tvo vegu í einni mynd.