Forgerðir evkaristíunnar
Páskalambið, mannað, skoðunarbrauðin og Melkísedek — hvernig kirkjan les Gamla testamentið við altarið.
Þetta efni er í yfirlestri
Greinarnar eru hvorki kennsla kirkjunnar né staðgengill hennar — til þess er sóknarpresturinn.
Hvað þýðir þetta?
Greinarnar hér eru uppköst, skrifaðar af Krans. Enginn hefur enn lesið þær yfir og engin kirkjuleg yfirvöld hafa samþykkt þær.
Hvað forgerð er
Forgerð er persóna, atburður eða hlutur í Gamla testamentinu sem kristnir menn lesa sem fyrirboða þess sem uppfylltist í Kristi. Páll kallar Adam fyrirmynd hans sem koma skyldi, og hann segir um göngu Ísraels um eyðimörkina að það sem henti feðurna hafi verið skráð okkur til viðvörunar.
Ágústínus orðaði þessa lestraraðferð svo að Nýja testamentið lægi hulið í hinu gamla og hið gamla lægi opið í hinu nýja. Forgerðin tekur ekki sögulegu merkinguna frá frásögninni. Páskalambið var slátrað og etið í raun, og það er vegna þess sem það getur bent fram á við.
1Því að eg vil ekki, bræður, að yður skuli vera ókunnugt um það, að feður vorir voru allir undir skýinu, og fóru allir yfir um hafið,
2og voru allir skírðir til Móse í skýinu og hafinu,
3og neyttu allir hinnar sömu andlegu fæðu,
4og drukku allir hinn sama andlega drykk; því að þeir drukku af hinum andlega kletti, sem fylgdi þeim, en kletturinn var Kristur.
Ritningarstaðir
Páskalambið
Í annarri Mósebók segir frá því þegar hver fjölskylda í Ísrael slátraði lambi, bar blóð þess á dyrastafina og át það með ósýrðu brauði nóttina sem Drottinn gekk fram hjá húsum þeirra. Máltíðin skyldi endurtekin ár hvert sem minning.
Fyrstu þrjú guðspjöllin lýsa síðustu kvöldmáltíðinni sem páskamáltíð. Jóhannes tímasetur krossfestinguna hins vegar á þeirri stundu sem lömbunum var slátrað í musterinu, og guðspjöllin eru því ekki samhljóða um hvort máltíðin sjálf hafi verið páskamáltíð. Báðar frásagnirnar tengja Krist páskalambinu, hvor á sinn hátt.
Justínus píslarvottur skrifaði á annarri öld í samræðu sinni við Gyðinginn Trýfon að páskalambið hefði verið forgerð Krists, og að blóð þess á dyrunum hefði bent á þá sem frelsast fyrir blóð hans.
7Hreinsið burt gamla súrdeigið, til þess að þér séuð nýtt deig, eins og þér eruð ósýrðir. Því að páskalambi voru er og slátrað, sem er Kristur.
8Höldum því hátíð, ekki með gömlu súrdeigi nje með súrdeigi ilsku og vonzku, heldur með ósýrðum brauðum hreinleikans og sannleikans.
Ritningarstaðir
Mannað
Á eyðimörkinni gaf Guð Ísrael brauð af himni sem þeir söfnuðu á hverjum morgni, nóg fyrir daginn og ekki meira. Það sem geymt var til næsta dags skemmdist, nema fyrir hvíldardaginn.
Í sjötta kafla Jóhannesarguðspjalls vísa áheyrendur Jesú til mannans, og hann svarar að það hafi ekki verið Móse sem gaf brauð af himni og að hann sjálfur sé brauð lífsins. Feðurnir átu manna og dóu; brauðið sem hann gefur er annars eðlis.
Ambrósíus frá Mílanó, sem dó árið 397, útskýrði fyrir nýskírðum að mannað hefði verið skuggi en altarissakramentið ljós, og að sá sem át mannað hefði dáið en sá sem neytir líkama Krists fengi fyrirgefningu og eilíft líf.
31Feður vorir átu manna á eyðimörkinni, eins og ritað er: Brauð af himni gaf hann þeim að eta.
32Þá sagði Jesús við þá: Sannlega, sannlega segi eg yður: Ekki gaf Móse yður brauð af himni, heldur gefur faðir minn yður hið sanna brauð af himni.
33Því að brauð Guðs er það, sem stígur niður af himni og gefur heiminum líf.
34Þá sögðu þeir við hann: Herra, gef oss ávalt þetta brauð.
35Jesús sagði við þá: Eg er brauð lífsins. Þann mun ekki hungra, sem til mín kemur, og þann aldrei þyrsta, sem á mig trúir.
Ritningarstaðir
Skoðunarbrauðin
Í tjaldbúðinni, og síðar í musterinu, lágu tólf brauð á borði frammi fyrir Drottni og var skipt um þau hvern hvíldardag. Hebreska heitið merkir brauð augliti eða nærveru, og á íslensku hafa þau heitið sýnibrauð eða skoðunarbrauð. Prestarnir einir máttu neyta þeirra.
Jesús minnir á að Davíð hafi etið þessi brauð þegar hann var hungraður, og Hebreabréfið nefnir borðið og brauðin í lýsingu sinni á tjaldbúðinni.
Þessi forgerð er sjaldnar nefnd hjá kirkjufeðrunum en páskalambið, mannað og Melkísedek, og hún hefur orðið algengari í kristinni fræðslu á síðari tímum. Tengingin er augljós, brauð sem stendur stöðugt frammi fyrir Guði, en hún á sér grynnri rætur í elstu hefðinni en hinar.
2Því að tjaldbúð var gjörð, hin fremri, og í henni voru bæði ljósastikan og borðið og skoðunarbrauðin, og heitir hún »hið heilaga«.
Ritningarstaðir
Melkísedek
Melkísedek kemur aðeins fyrir í fáeinum versum í fyrstu Mósebók. Hann er konungur í Salem og prestur Guðs hins hæsta, hann ber fram brauð og vín og blessar Abraham. Sálmurinn talar síðar um prest að eilífu að hætti Melkísedeks.
Hebreabréfið les hann sem mynd af Kristi, presti sem hvorki erfði prestdóm sinn né lét hann ganga áfram. Bréfið nefnir þó ekki brauðið og vínið.
Það gerði Kýpríanus, biskup í Karþagó sem dó árið 258. Í bréfi um blöndun vatns og víns í kaleiknum skrifaði hann að Melkísedek hefði borið fram sama brauð og vín og Drottinn síðar, og séð þannig fyrir fórn hans.
Rómverska evkaristíubænin, sú elsta sem latneska kirkjan notar, nefnir enn fórn Abels, fórn Abrahams og fórn Melkísedeks í sömu bæn. Í messunni sjálfri eru forgerðirnar því ekki aðeins lestrarefni heldur beðnar.
1Því að Melkísedek þessi, Salem-konuugur, prestur Guðs hins hæsta, hann er sá er gekk á móti Abraham, er hann sneri heimleiðis frá vígi konunganna, og blessaði hann.
2Og honum lét Abraham í té tíund af öllu. — Fyrst þýðir nafnið »réttlætis-konungur«, en heitir og enn fremur Salem-konungur, það er »friðar-konungur«,
3föðurlaus, móðurlaus, ekki ættfærður, hafandi hvorki upphaf daga né enda lífs, en líkur gjör syni Guðs; — hann heldur áfram að vera prestur um aldur.
Ritningarstaðir
Lesturinn og mörk hans
Altaristaflan efst á síðunni sýnir þennan lestur í einni mynd. Dieric Bouts málaði hana í Leuven á árunum eftir 1464 fyrir bræðralag altarissakramentisins, og samningurinn hefur varðveist: tveir guðfræðingar við háskólann ákváðu hvað myndirnar skyldu sýna. Á miðspjaldinu er kvöldmáltíðin og á vængjunum páskamáltíðin, Abraham og Melkísedek, mannað og Elía sem engillinn gefur brauð á eyðimörkinni.
Forgerð er lestraraðferð trúarinnar, ekki sönnun sem sannfærir þann sem ekki trúir. Hún sýnir hvernig kirkjan hefur skilið samhengi ritninganna, og hún krefst þess að Gamla testamentið sé lesið sem saga, ekki aðeins sem tákn.
Ritningarstaðir
Í Trúfræðsluriti kaþólsku kirkjunnar
KKK 1333–1336
Trúfræðslurit kaþólsku kirkjunnar fjallar um efnið í greinum hér að neðan. Texti ritsins er höfundarréttarvarinn og er hvergi birtur í Krans — aðeins númerin, svo lesandi sem hefur ritið undir höndum geti flett upp sjálfur.
Heimildir
Greinin er skrifuð hér upp úr þessum verkum. Ekkert er þýtt eða tekið orðrétt.
- Ritningin eins og Krans birtir hana — 1. Korintubréf 5 og 10, Jóhannesarguðspjall 6, Hebreabréfið 7 og 9ritningartexti appsinsVersin eru sótt í texta appsins sjálfs. Staðir í Gamla testamentinu eru aðeins tilgreindir og opnast í Biblíunni í Krans.
- Justínus píslarvottur, samræðan við Trýfon 40 (d. um 165)fallið úr höfundarréttiAnte-Nicene Fathers I (1885). Páskalambið sem forgerð, endursagt.
- Kýpríanus frá Karþagó, bréf til Caeciliusar um kaleikinn (d. 258)fallið úr höfundarréttiAnte-Nicene Fathers V (1886). Melkísedek og brauðið og vínið, endursagt.
- Ambrósíus frá Mílanó, Um leyndardómana 8 (d. 397)fallið úr höfundarréttiNicene and Post-Nicene Fathers, önnur röð X (1896). Mannað og sakramentið, endursagt.
- Ágústínus frá Hippó, spurningar um fyrstu sjö bækur Gamla testamentisins, II.73 (d. 430)fallið úr höfundarréttiOrðtakið um hið gamla og hið nýja, sagt frá í óbeinni ræðu.
- Rómverska evkaristíubænin (Canon Romanus), latneski textinnfallið úr höfundarréttiAð bænin nefni fórnir Abels, Abrahams og Melkísedeks. Ekkert haft eftir.
Hverju greinin svarar ekki
Þetta eru spurningar fyrir prest, ekki fyrir smáforrit.
- Hvernig kristin forgerðarlesning á að standa gagnvart lestri Gyðinga á sömu ritum.
- Hversu langt má ganga í að lesa Gamla testamentið sem fyrirboða án þess að gera lítið úr því sjálfu.
- Hvort síðasta kvöldmáltíðin hafi verið páskamáltíð — spurning sem fræðimenn eru enn ósammála um.
Greinar sem þú tendrar birtast í Vistað.
Í yfirlestri