Kaþólska kirkjan kennir að í altarissakramentinu sé Kristur nærverandi í raun og veru, ekki aðeins sem tákn eða í minningu þeirra sem neyta. Brauðið og vínið sem helguð eru í messunni eru, eftir helgunina, líkami hans og blóð.

Eðlisbreyting er heitið sem kirkjan hefur valið yfir þá breytingu, á latínu transsubstantiatio. Orðið segir ekki hvernig breytingin gerist og á ekki að gera það. Það segir hvað breytist og hvað ekki: það sem brauðið er breytist, en það sem sést, finnst og bragðast af því helst.

Í sjötta kafla Jóhannesarguðspjalls talar Jesús um að eta hold sitt og drekka blóð sitt. Guðspjallið segir sjálft að margir hafi hneykslast á orðunum og hætt að fylgja honum, og að hann hafi ekki dregið þau til baka. Kirkjan hefur lesið kaflann í ljósi síðustu kvöldmáltíðarinnar.

Páll segir Korintumönnum frá kvöldmáltíðinni eins og hann hafi tekið við frásögninni, og hann varar við því að neyta hennar óverðuglega, því að sá sem það gerir brjóti gegn líkamanum og blóðinu sjálfu. Það er elsti ritaði vitnisburðurinn um máltíðina, eldri en guðspjöllin í þeirri mynd sem þau hafa varðveist.

Ignatíus, biskup í Antíokkíu, sem dó píslarvættisdauða í Róm snemma á annarri öld, skrifaði söfnuðinum í Smyrnu um menn sem héldu sig frá evkaristíunni. Ástæðuna sagði hann þá að þeir játuðu ekki að hún væri hold frelsarans, það hold sem leið fyrir syndir okkar.

Justínus píslarvottur, sem dó um árið 165, lýsti kristinni guðsþjónustu fyrir heiðnum keisara. Hann skrifaði að kristnir menn tækju ekki við brauðinu og víninu sem venjulegum mat og drykk, heldur sem holdi og blóði hins holdtekna Jesú, á sama hátt og Kristur hefði orðið hold fyrir orð Guðs.

Hvorugur þeirra notar orðið eðlisbreyting eða heimspekina sem síðar var notuð til að skýra hana. Það sem þeir bera vitni um er trúin sem orðið var síðar búið til að verja, ekki orðið sjálft.

Orðið kom fram á tólftu öld, og kirkjuþingið í Lateran árið 1215 notaði sögnina sem af því er dregin þegar það játaði að brauðinu væri breytt í líkamann og víninu í blóðið.

Tómas frá Aquino, sem dó árið 1274, skýrði breytinguna með greinarmun sem hann sótti til Aristótelesar. Efni hlutar er það sem hluturinn er. Einkenni hans eru það sem hægt er að segja um hann án þess að segja hvað hann er: litur, stærð, þyngd, bragð, staður.

Í venjulegum breytingum breytast einkennin en efnið helst, eins og þegar vatn hitnar. Tómas hélt því fram að í altarissakramentinu væri þessu öfugt farið: allt efni brauðsins breytist í efni líkama Krists, en einkenni brauðsins haldast, og þau haldast fyrir mátt Guðs án þess að neitt brauð sé lengur til að bera þau.

Af því leiðir að Kristur er ekki í brauðinu eins og hlutur í íláti, og hann er ekki brotinn þegar hostían er brotin. Tómas sagði að hann væri nærverandi á þann hátt sem efni er nærverandi, heill í hverjum hluta, og Trentóþingið tók það upp.

Á sextándu öld urðu siðbótarmennirnir ósammála um sakramentið, bæði við Róm og innbyrðis. Lúther hélt fast við raunverulega nærveru en hafnaði eðlisbreytingu sem skýringu. Zwingli taldi máltíðina minningarmáltíð þar sem brauðið táknaði líkamann.

Kirkjuþingið í Trentó svaraði í þrettándu setu sinni árið 1551. Það sagði að Kristur væri nærverandi sannarlega, í raun og efnislega, að breytingunni á öllu efni brauðs og víns væri réttilega lýst sem eðlisbreytingu, að Kristur allur væri undir hvorri mynd og í hverjum hluta hennar, og að sakramentinu bæri tilbeiðsla.

Þingið lagði ekki heimspeki Aristótelesar fram sem trúaratriði. Það sem það skilgreindi var breytingin og nærveran; orðið eðlisbreyting kallaði það viðeigandi heiti yfir hana.

Hún er ekki fullyrðing um efnafræði. Efnagreining á helgaðri hostíu finnur brauð, og kirkjan hefur aldrei haldið öðru fram, því það sem mælt er eru einkennin og kenningin segir að þau haldist.

Hún hvílir ekki á kraftaverkum. Kirkjan hefur viðurkennt nokkur evkaristíuundur, en trú hennar á nærveruna byggir á orðum Krists og hefð kirkjunnar og væri óbreytt þótt ekkert þeirra hefði gerst.

Og hún gerir ekki gildi sakramentisins háð heilagleika prestsins. Það er Kristur sem helgar; presturinn verður að vera vígður og ætla að gera það sem kirkjan gerir, en hann þarf ekki að vera góður maður til þess að sakramentið sé gilt.