Guðfræði

Trúvarnir

Hvað trúvarnir eru, hvernig þær hafa verið stundaðar — og hvar þær enda.

Þetta efni er í yfirlestri

Greinarnar eru hvorki kennsla kirkjunnar né staðgengill hennar — til þess er sóknarpresturinn.

Hvað þýðir þetta?

Greinarnar hér eru uppköst, skrifaðar af Krans. Enginn hefur enn lesið þær yfir og engin kirkjuleg yfirvöld hafa samþykkt þær.

Paolo Veronese, 1560

Hvað trúvarnir eru

Orðið er dregið af grísku orði um vörn, í merkingunni málsvörn fyrir rétti. Trúvarnir eru sú grein guðfræðinnar sem skýrir hvers vegna kristin trú er ekki óskynsamleg, svarar mótbárum og sýnir þeim sem ekki trúa á hverju hún byggir.

Pétursbréf hvetur kristna menn til að vera ávallt reiðubúnir að svara hverjum sem spyr um vonina sem í þeim er. En í sömu setningu er bætt við hvernig: með hógværð og virðingu. Síðari helmingur setningarinnar er jafn mikilvægur og sá fyrri.

1 Pét 3:15-16

15en helgið Krist sem drottin í hjörtum yðar; verið ætíð búnir til varnar fyrir hverjum manni, er krefst af yður reikningskapar fyrir þá von, sem í yður er, en þó með hógværð og ótta,

16og hafið góða samvizku, til þess að þeir, sem lasta yðar góðu hegðun í Kristi, verði sér til skammar í því, sem þeir mæla gegn yður.

Biblían 1912, almenningseign · Boðið um að svara, og hvernig á að svara.

Páll á Areopagus

Í Postulasögunni stendur Páll frammi fyrir heimspekingum í Aþenu. Hann byrjar ekki á því að fordæma trúarbrögð þeirra heldur á því sem þeir hafa þegar: altari sem helgað er óþekktum guði, og ljóðlínu eftir þeirra eigin skáld. Síðan segir hann þeim frá þeim Guði sem þeir leita án þess að þekkja.

Sumir hlógu, segir frásögnin, aðrir vildu heyra meira og nokkrir tóku trú. Páll vann ekki rökræðuna í þeim skilningi að allir sannfærðust. Hann sagði sannleikann á máli sem áheyrendur hans skildu og lét niðurstöðuna eftir þeim.

Post 17:22-28

22En Páll stóð á miðri Aresarhæð og tók til máls: Aþenumenn, þér komið mér svo fyrir sjónir, að þér í öllum greinum séuð miklir trúmenn,

23því er eg gekk hér um og skygndist eftir helgidómum yðar, fann eg meðal annars altari, sem á var ritað: »Ókunnum guði«. Það sem þér nú dýrkið óafvitandi, það boða eg yður:

24Guð sem gjörði heiminn og alt sem í honum er, hann, sem er herra himins og jarðar, býr ekki í musterum, sem með höndum eru gjörð,

25og ekki verður honum heldur þjónað af höndum manna, eins og hann þyrfti nokkurs við, þar sem hann sjálfur gefur öllum líf og anda og alla hluti;

26og hann lét út frá einum sérhverja þjóð manna byggja alt yfirborð jarðarinnar, er hann hafði ákveðið fyrirsetta tíma og takmark bólstaða þeirra,

27svo að þær skyldu leita Guðs, ef verða kynni, að þær mættu þreifa á honum og hann finna, enda þótt hann sé eigi langt frá hverjum og einum af oss,

28því að í honum lifum, hrærumst og erum vér, eins og líka nokkur af skáldunum hjá yður hafa sagt: »Því að vér erum líka hans ættar«.

Biblían 1912, almenningseign · Elsta kristna trúvörnin sem beint er að heiðnum heimspekingum.

Hefðin

Justínus píslarvottur skrifaði á annarri öld varnarrit til keisarans þar sem hann skýrði hvað kristnir menn gerðu í raun á samkomum sínum, gegn orðrómi um að þeir væru mannætur og samsærismenn.

Tómas frá Aquino skrifaði Summa contra Gentiles fyrir þá sem ekki viðurkenndu ritninguna, og byggði því á skynseminni einni þar sem hún náði. Hann varaði við því að nota veik rök til að verja trúna, því að þegar vantrúaðir sjá rökin falla halda þeir að trúin standi á engu betra og gera gys að henni.

Á seinni öldum skrifaði Blaise Pascal hugleiðingar um hjarta sem hefur ástæður sem skynsemin þekkir ekki, John Henry Newman um það hvernig menn komast í raun að vissu í lífinu, og G. K. Chesterton um trúna sem ævintýri skynseminnar.

Hvar trúvarnir enda

Trúvarnir geta sýnt að trúin sé ekki í mótsögn við skynsemina. Þær geta ekki sannað leyndardóma trúarinnar, eins og þrenninguna, og þær geta ekki gefið neinum trú. Trúin er gjöf Guðs, og rök geta í mesta lagi rutt hindrunum úr vegi.

Þær eru heldur ekki til þess að sigra fólk. Sá sem vinnur rökræðu en særir þann sem hann talaði við hefur tapað því sem skipti máli. Ágústínus skrifaði um að elska manneskjurnar og hata lestina, og í þeirri röð.

Frans frá Sales var sendur í lok sextándu aldar til héraðsins Chablais, sem hafði tekið kalvínska trú. Fólk neitaði að hlusta á hann, svo hann skrifaði smárit og renndi þeim undir dyr. Hann talaði við hvern sem vildi og missti aldrei stjórn á skapi sínu, og á fjórum árum sneru margir til kaþólskrar trúar.

Myndin efst á síðunni sýnir tólf ára dreng í musterinu. Lúkas segir að hann hafi setið meðal lærifeðranna, hlustað á þá og spurt þá. Trúvörn hefst á því að hlusta.

Í Trúfræðsluriti kaþólsku kirkjunnar

KKK 2471–2474

Trúfræðslurit kaþólsku kirkjunnar fjallar um efnið í greinum hér að neðan. Texti ritsins er höfundarréttarvarinn og er hvergi birtur í Krans — aðeins númerin, svo lesandi sem hefur ritið undir höndum geti flett upp sjálfur.

Heimildir

Greinin er skrifuð hér upp úr þessum verkum. Ekkert er þýtt eða tekið orðrétt.

  • Ritningin eins og Krans birtir hana — 1. Pétursbréf 3, Postulasagan 17ritningartexti appsinsVersin eru sótt í texta appsins sjálfs þegar síðan er byggð.
  • Justínus píslarvottur, fyrri varnarræða (d. um 165)fallið úr höfundarréttiAnte-Nicene Fathers I (1885). Tilgangur varnarritsins, sagt frá.
  • Tómas frá Aquino, Summa contra Gentiles I.2 og Summa Theologiae I q. 46 a. 2, latneskir frumtextar (d. 1274)fallið úr höfundarréttiRökræða við þá sem ekki viðurkenna ritninguna, og aðvörunin um veik rök. Engin þýðing notuð.
  • Blaise Pascal, Pensées (1670); John Henry Newman, An Essay in Aid of a Grammar of Assent (1870); G. K. Chesterton, Orthodoxy (1908)fallið úr höfundarréttiHvað hver þeirra fékkst við, sagt frá. Ekkert haft eftir.
  • Ágústínus frá Hippó, bréf 211 (d. 430)fallið úr höfundarréttiNicene and Post-Nicene Fathers, fyrsta röð I (1886). Að elska manneskjurnar og hata lestina, sagt frá.

Hverju greinin svarar ekki

Þetta eru spurningar fyrir prest, ekki fyrir smáforrit.

  • Hvernig á að svara tilteknum mótbárum gegn trúnni.
  • Hvenær á að ræða trúmál við fjölskyldu og vini sem ekki trúa, og hvenær að þegja.
  • Hvernig á að taka þátt í samtali við fólk af öðrum trúarbrögðum.

Greinar sem þú tendrar birtast í Vistað.

Í yfirlestri