Summa þýðir á latínu samantekt. Tómas frá Aquino hóf verkið um 1265 sem kennslubók fyrir byrjendur í guðfræði og vann að því til ársloka 1273. Hann lauk því ekki.

Verkið skiptist í þrjá meginhluta. Fyrsti hlutinn fjallar um Guð og sköpunina. Annar hlutinn fjallar um manninn á leið til Guðs og skiptist sjálfur í tvennt: almenna siðfræði og einstakar dyggðir og lesti. Þriðji hlutinn fjallar um Krist og sakramentin, og þar hættir Tómas í miðri umfjöllun um iðrun.

Nemendur hans luku því sem eftir var með efni úr eldra verki hans, og sá hluti er kallaður viðaukinn.

Hver hluti skiptist í spurningar og hver spurning í greinar, og allar greinar eru byggðar á sama hátt. Það er sú bygging sem gerir verkið einstakt.

Greinin hefst á spurningu sem sett er fram þannig að svarið gæti orðið hvort sem er. Síðan koma mótbárurnar, venjulega þrjár eða fleiri, sem mæla gegn því sem Tómas mun halda fram, og þær eru settar fram af sanngirni. Þá kemur stutt tilvísun í viðurkennda heimild sem bendir í hina áttina, og hefst á orðunum sed contra, en á hinn bóginn.

Síðan kemur meginsvarið, sem hefst á orðinu respondeo, ég svara, og þar leggur Tómas fram eigin rök. Loks svarar hann hverri mótbáru fyrir sig, og oft viðurkennir hann að eitthvað í henni sé rétt og sýnir hvar hún fer út af sporinu.

Aðferðin er lexía í sjálfri sér. Sá sem ætlar að svara mótbáru verður fyrst að skilja hana svo vel að hann geti sett hana fram betur en andstæðingurinn.

Í annarri spurningu fyrsta hluta spyr Tómas hvort Guð sé til. Hann segir að tilvist Guðs sé ekki augljós okkur af sjálfu sér en að hana megi sýna fram á út frá verkum hans, og setur fram fimm leiðir.

Sú fyrsta er frá hreyfingu: allt sem hreyfist er hreyft af öðru, og keðjan getur ekki verið endalaus. Önnur er frá orsökum: ekkert veldur sjálfu sér. Þriðja er frá því sem getur verið eða ekki verið: ef allt væri þannig væri einhvern tíma ekkert til. Fjórða er frá stigum: við metum hluti sem betri eða sannari, og það gerir ráð fyrir hinu besta og sannasta. Fimmta er frá skipan: hlutir án skynsemi stefna að markmiði.

Hver leið endar á setningu um að þetta sé það sem allir kalli Guð. Tómas taldi sig ekki hafa sannað þrenninguna eða holdtekjuna með þeim; þær þekkjast aðeins af opinberun. Leiðirnar sýna aðeins að til sé fyrsta orsök sem skynsemin nær til.

Í fyrsta hluta annars hluta er löng umfjöllun um það sem Tómas kallar passiones, geðhrif eða tilfinningar. Hann telur ellefu: ást, hatur, löngun, fælni, gleði og hryggð annars vegar, og von, örvæntingu, ótta, dirfsku og reiði hins vegar.

Fyrir Tómasi eru tilfinningarnar hvorki góðar né illar í sjálfu sér. Þær eru hluti af manninum sem líkamlegri veru og verða góðar eða slæmar eftir því hvort skynsemin stýrir þeim. Reiði vegna ranglætis getur verið dyggð; reiði sem ræður manninum er það ekki.

Annar hluti annars hlutans fer yfir dyggðirnar eina af annarri: fyrst trú, von og kærleik, sem eru gjöf Guðs, og síðan höfuðdyggðirnar fjórar, hyggindi, réttlæti, hugrekki og hófsemi, sem maðurinn temur sér með æfingu og náð.

Sögur frá helgunarmáli hans segja að í desember 1273, eftir reynslu við messu, hafi Tómas hætt að skrifa. Þegar ritari hans hvatti hann til að halda áfram á hann að hafa sagt að allt sem hann hefði skrifað virtist sér eins og hálmur miðað við það sem hann hefði séð. Hann dó þremur mánuðum síðar.

Sagan er ekki höfnun á verkinu. Hún er sögð um mann sem hafði skrifað milljónir orða um Guð og vissi betur en nokkur annar hvar orðin enda.