Gríska á fleiri en eitt orð yfir það sem íslenskan kallar oftast ást eða kærleika. Eitt þeirra er agape, og það er orðið sem höfundar Nýja testamentisins grípa til þegar þeir tala um kærleika Guðs til manna og þann kærleika sem hann kallar menn til.

Hin orðin voru til og hurfu ekki: eros um þrána, filía um vináttuna, storge um ástúðina innan fjölskyldunnar. Nýja testamentið hallast mjög að agape, og það er ekki tilviljun heldur val.

Þetta er þó ekki algild regla, og það er rétt að segja það hreint út. Sömu rit nota líka filía, stundum um sama fólkið í sömu andrá, og sá sem byggir heila kenningu á því hvort orðið stendur hvar er kominn lengra en textinn leyfir. Það sem óhætt er að segja er að agape er orðið sem situr þar sem mest liggur við.

Í fyrsta Jóhannesarbréfi stendur fullyrðing sem gengur lengra en að lýsa framkomu Guðs. Þar segir ekki aðeins að Guð elski, heldur að hann sé kærleikur.

Munurinn skiptir máli. Ef kærleikurinn væri eitthvað sem Guð gerir stundum, mætti hugsa sér Guð án hans — Guð sem elskaði ekki í dag en elskaði í gær. Ef kærleikurinn er það sem hann er, þá er ekkert í Guði sem stendur utan við hann.

Bréfið lætur þetta samt ekki standa sem hugmynd eina saman. Það bendir strax á atburð: soninn sem var sendur. Kærleikurinn er þar með ekki skilgreining sem hægt er að fallast á, heldur eitthvað sem gerðist og hægt er að treysta.

Jesús setur sjálfur mælikvarðann á þennan kærleika, og hann er hvorki tilfinning né viðhorf heldur það sem maður er reiðubúinn að leggja fram.

Textinn er óþægilegur ef hann er lesinn hægt. Hann mælir kærleikann með dauða frekar en með innileika, og hann gerir það í setningu sem er sögð við vini en ekki við óvini — sem er önnur og erfiðari spurning sem guðspjöllin taka upp annars staðar.

Hér er eitt sem sést um leið og versin eru lesin hlið við hlið í þýðingunni frá 1908, sem er sú sem Krans birtir. Sama gríska orðstofni er snúið á tvo vegu: kærleikur í Korintubréfinu og í Jóhannesarbréfinu, en elska hjá Jóhannesi í fimmtánda kafla.

Þetta er ekki villa. Íslenskan hefur bæði orðin og þau liggja nálægt hvort öðru. En það þýðir að lesandi sem leitar að einu íslensku orði fyrir agape finnur það ekki, og að greinarmunurinn sem greinin hér að ofan lýsir verður ekki lesinn út úr íslenska textanum einum saman.

Þrettándi kafli fyrra Korintubréfs er þekktasti kaflinn um efnið og stendur ekki einn: hann kemur inn í miðja umræðu Páls um náðargjafir, þar sem söfnuðurinn í Korintu hafði raðað gjöfunum í virðingarröð og deilt um röðina.

Svarið er ekki að raða upp á nýtt heldur að segja að án kærleikans sé listinn einskis virði — og það er sagt um hæstu gjafirnar, ekki þær lægstu.

Lýsingin sjálf er nær öll í sögnum. Kaflinn segir hvað kærleikurinn gerir og gerir ekki fremur en hvernig hann er tilfinnanlegur, sem gerir hann að einhverju sem hægt er að æfa sig í og mistakast við.

Í guðfræðihefð Vesturkirkjunnar er kærleikurinn talinn ein af hinum svokölluðu guðfræðilegu dyggðum, ásamt trúnni og voninni — sömu þrjár og Páll endar þrettánda kaflann á.

Ágústínus frá Hippó, sem dó árið 430, tengdi kærleikann við það sem maðurinn elskar í raun og veru mest, og taldi að þar réðist stefna alls lífsins frekar en í því sem hann segist trúa.

Tómas frá Aquino, sem dó árið 1274, fjallaði um kærleikann undir latneska heitinu caritas og lýsti honum sem vináttu milli manns og Guðs — sem hefur þá afleiðingu að hann er ekki eitthvað sem maðurinn kemur sér upp sjálfur með nógu mikilli áreynslu, heldur eitthvað sem tekið er við.

Greinin endursegir ekki texta þeirra og þýðir ekkert eftir þá. Hún nefnir hvert hún sækir, og lesandi sem vill vita hvað þeir sögðu sjálfir þarf að fara í verkin.