Tómas frá Aquino fæddist um 1225 í konungsríkinu Sikiley, gekk í Prédikararegluna gegn vilja fjölskyldu sinnar og kenndi í París og á Ítalíu. Hann lést árið 1274 á leið til kirkjuþings í Lyon, tæplega fimmtugur.

Á hans tíma bárust heildarverk Aristótelesar til Vesturlanda í latneskum þýðingum, mörg í fylgd skýringa arabískra og gyðinglegra heimspekinga eins og Averroesar, Avicenna og Maímonídesar. Margir guðfræðingar óttuðust þessa heimspeki, sem virtist kenna að heimurinn væri eilífur og sálin dauðleg. Tómas tók hana alvarlega í staðinn og spurði hvað í henni væri satt.

Grundvallarhugsun Tómasar er sú að náðin afnemi ekki náttúruna heldur fullkomni hana. Það sem maðurinn getur vitað með skynseminni er ekki keppinautur trúarinnar heldur undirstaða sem trúin byggir á og lyftir.

Af því leiðir að heimspeki og guðfræði eru ólíkar greinar með ólíkar forsendur. Heimspekin byrjar á því sem skilningarvitin og skynsemin ná til; guðfræðin á opinberuninni. Þar sem þær fjalla um sama efni, eins og tilvist Guðs, geta þær ekki komist að andstæðri niðurstöðu, því að sannleikurinn er einn.

Frá Aristótelesi tók Tómas greinarmun raunveruleika og möguleika. Allt sem breytist er að einhverju leyti í möguleika, og breyting er það að möguleiki verður raunverulegur. Aðeins Guð er hreinn raunveruleiki, án nokkurs möguleika.

Tómas bætti við greinarmun sem er hans eigin fremur en Aristótelesar: á eðli hlutar og tilveru hans. Það sem hlutur er segir ekki að hann sé til. Í öllu skapað er þetta tvennt aðskilið; aðeins í Guði er eðli og tilvera eitt og hið sama.

Og hann kenndi að orð sem notuð eru um Guð séu hvorki notuð í nákvæmlega sama skilningi og um skepnur né í alls óskyldum skilningi, heldur hliðstætt. Guð er góður, en ekki eins og maður er góður; orðið bendir á eitthvað raunverulegt sem það nær þó aldrei utan um.

Í fyrsta hluta annars hluta Summunnar skýrir Tómas lögmál sem skipan skynseminnar til almannaheilla. Hann greinir á milli eilífs lögmáls, sem er skynsemi Guðs sjálfs, náttúrulögmáls, sem er hlutdeild skynsamrar veru í því, og mannlegra laga, sem eiga að leiða af náttúrulögmálinu.

Fyrsta regla náttúrulögmálsins er að gera skuli gott og forðast illt, og af eðli mannsins leiðir að hann hneigist til að varðveita líf sitt, eignast og ala upp börn, lifa í samfélagi og leita sannleikans um Guð. Þessi hugsun liggur enn til grundvallar siðfræðikenningu kirkjunnar.

Tómas var ekki óumdeildur. Árið 1277, þremur árum eftir dauða hans, fordæmdi biskupinn í París tvö hundruð og nítján setningar, og nokkrar þeirra snertu kenningar hans. Hann var tekinn í tölu dýrlinga árið 1323 og lýstur kirkjufræðari árið 1567.

Leó XIII hvatti árið 1879 í umburðarbréfinu Aeterni Patris til þess að heimspeki Tómasar yrði kennd í prestaskólum, og lögbók kirkjunnar frá 1917 bauð að kennslan fylgdi aðferð hans og meginreglum. Þannig varð hann um tíma nær opinber heimspekingur kirkjunnar.

Kirkjan hefur þó aldrei gert eitt heimspekikerfi að trúaratriði. Það sem hún metur í Tómasi er ekki fyrst og fremst niðurstöður hans heldur aðferðin: að taka hverja mótbáru alvarlega, draga greinarmun þar sem ruglingur er og treysta því að sannleikurinn geti ekki stangast á við sjálfan sig.