Öskudagur er fyrsti dagur langaföstu. Hann á enga fasta dagsetningu heldur færist með páskunum og getur borið upp frá byrjun febrúar fram í byrjun mars. Frá honum eru fjörutíu og sex dagar til páska, og fjörutíu þeirra eru fastan sjálf.

Dagurinn er ekki hátíð og ekki skyldudagur til messu. Samt er hann einn fjölsóttasti dagur kirkjuársins, og það segir nokkuð um hvað fólk sækir í hann.

Askan er brennd af pálmagreinum síðasta árs, þeim sem borin voru í pálmasunnudagsgöngunni. Það er ekki tilviljun: fagnaðarlætin sem tóku á móti Kristi inn í Jerúsalem verða að því sem markað er á enni þess sem kemur í kirkju ári síðar.

Presturinn markar krossmark á enni og segir eina af tveimur setningum. Hin eldri er úr fyrstu Mósebók og minnir manninn á að hann er duft og verður aftur duft. Hin yngri er orð Krists sjálfs í upphafi boðunar hans: snúið yður og trúið fagnaðarerindinu.

Askan er ekki sakramenti. Hún er það sem kirkjan kallar helgihaldsmerki — tákn sem býr ekki til náðina heldur býr manninn undir hana. Enginn er skyldugur að taka við henni og enginn syndgar sem gerir það ekki.

Öskudagur og föstudagurinn langi eru einu tveir dagar ársins þar sem hvort tveggja gildir: fasta og bindindi frá kjöti. Fasta merkir í þessu samhengi eina fulla máltíð og tvær minni; bindindið á við kjöt.

Reglurnar eru vísvitandi hóflegar. Þær eru lágmark en ekki mælikvarði, og þær ná ekki til þeirra sem eru veikir, þungaðir eða vinna erfiðisvinnu. Tilgangurinn er ekki þjáningin heldur það sem hún gerir rúm fyrir: bæn og ölmusu.

Lestur dagsins svarar því sjálfur. Jóel kallar heila þjóð til iðrunar og segir henni að rífa hjörtu sín en ekki klæði sín. Páll segir í öðru Korintubréfi það sem kirkjan les upphátt þennan dag: nú er hagkvæmur tími, nú er dagur hjálpræðisins.

Askan er þess vegna ekki sorgarmerki heldur upphafsmerki. Hún segir tvennt í einu — að maðurinn deyi og að honum standi til boða að byrja upp á nýtt — og fjörutíu dagarnir sem á eftir koma eru tíminn sem gefinn er til þess.