Kaþólskir vísindamenn
Kóperníkus, Steno, Mendel, Lemaître og stjörnufræðingar jesúíta — hvað þeir gerðu og hvenær.
Þetta efni er í yfirlestri
Greinarnar eru hvorki kennsla kirkjunnar né staðgengill hennar — til þess er sóknarpresturinn.
Hvað þýðir þetta?
Greinarnar hér eru uppköst, skrifaðar af Krans. Enginn hefur enn lesið þær yfir og engin kirkjuleg yfirvöld hafa samþykkt þær.
Saga, ekki rök
Þessi grein segir frá kaþólskum mönnum sem lögðu til vísindanna, flestir prestar eða reglubræður. Hún er ekki sönnun fyrir neinu. Það eitt að trúaður maður hafi uppgötvað eitthvað segir ekkert um hvort trú hans sé sönn, og það væri misnotkun á verkum þeirra að nota þau þannig. En sagan er staðreynd, og hún er oft sögð rangt.
15hann, sem er ímynd hins ósýnilega Guðs, frumburður allrar skepnu;
16því að í honum var alt skapað á himnum og á jörðunni, hið sýnilega og hið ósýnilega, hvort sem eru hásæti eða herradómar eða tignir eða völd; allir hlutir eru skapaðir fyrir hann og til hans;
17og hann er fyrri en alt og alt hefir tilveru sína í honum;
Kóperníkus
Nikulás Kóperníkus var kanúki við dómkirkjuna í Frombork í Póllandi. Hann setti fram þá kenningu að jörðin og reikistjörnurnar snúist um sólina, og rit hans, De revolutionibus, kom út árið 1543, árið sem hann dó. Hann tileinkaði það Páli III páfa.
Bókin var sett á skrá yfir bannaðar bækur árið 1616, með þeim fyrirvara að banninu yrði aflétt þegar hún hefði verið leiðrétt.
Galíleó
Galíleó Galílei var dæmdur af rannsóknarréttinum árið 1633 fyrir að halda sólmiðjukenningunni fram sem vissu og var í stofufangelsi til æviloka. Jóhannes Páll II viðurkenndi árið 1992 að guðfræðingarnir sem dæmdu hann hefðu gert mistök.
Jesúítar og stjörnurnar
Kristófer Clavius, jesúíti og stærðfræðingur, var einn helsti höfundur gregoríska tímatalsins sem Gregoríus XIII lögleiddi árið 1582 og nær allur heimurinn notar nú. Giovanni Battista Riccioli gaf út tunglkort árið 1651 sem gaf mörgum gígum tunglsins þau nöfn sem enn eru notuð.
Angelo Secchi skipti stjörnum í flokka eftir litrófi þeirra á sjöunda áratug nítjándu aldar og var einn af frumkvöðlum stjarneðlisfræðinnar. Stjörnuathugunarstöð Páfagarðs, sem Leó XIII endurstofnaði árið 1891, starfar enn og rekur sjónauka í Arizona.
Steno og Mendel
Niels Stensen, sem kallaði sig Steno, var danskur líffærafræðingur sem tók kaþólska trú árið 1667 og varð síðar biskup. Í riti frá 1669 setti hann fram þær grundvallarreglur jarðlagafræðinnar að neðri jarðlög séu eldri en þau efri og að lög hafi upphaflega legið lárétt. Hann var tekinn í tölu blessaðra árið 1988.
Gregor Mendel var ágústínusarmunkur og síðar ábóti í Brno. Á árunum 1856 til 1863 ræktaði hann þúsundir baunaplantna í klausturgarðinum og fann reglurnar um hvernig eiginleikar erfast. Hann birti niðurstöður sínar árið 1866, enginn tók eftir þeim, og þær voru enduruppgötvaðar árið 1900. Hann er kallaður faðir erfðafræðinnar.
Lemaître
Georges Lemaître var belgískur prestur og stærðfræðingur. Árið 1927 birti hann grein þar sem hann leiddi út úr jöfnum Einsteins að alheimurinn þenst út og tengdi það mælingum á fjarlægum stjörnuþokum, tveimur árum áður en Edwin Hubble birti sínar mælingar. Árið 1931 setti hann fram þá hugmynd að alheimurinn hefði byrjað sem eitt frumatóm, sem síðar varð að kenningunni um Miklahvell.
Þegar Píus XII tengdi kenninguna sköpuninni í ræðu árið 1951 hvatti Lemaître til varkárni. Hann taldi að vísindakenning ætti hvorki að vera notuð til að sanna trúna né til að afsanna hana. Alþjóðasamband stjörnufræðinga mælti með því árið 2018 að lögmálið um útþensluna yrði kennt við hann jafnt og Hubble.
Í Trúfræðsluriti kaþólsku kirkjunnar
KKK 282–289
Trúfræðslurit kaþólsku kirkjunnar fjallar um efnið í greinum hér að neðan. Texti ritsins er höfundarréttarvarinn og er hvergi birtur í Krans — aðeins númerin, svo lesandi sem hefur ritið undir höndum geti flett upp sjálfur.
Heimildir
Greinin er skrifuð hér upp úr þessum verkum. Ekkert er þýtt eða tekið orðrétt.
- Ritningin eins og Krans birtir hana — Kólossubréfið 1ritningartexti appsinsVersin eru sótt í texta appsins sjálfs þegar síðan er byggð.
- Nikulás Kóperníkus, De revolutionibus orbium coelestium (1543)fallið úr höfundarréttiÚtgáfuár og tileinkun, sagt frá.
- Niels Stensen, De solido intra solidum naturaliter contento dissertationis prodromus (1669)fallið úr höfundarréttiReglurnar um jarðlög, endursagðar.
- Gregor Mendel, Versuche über Pflanzen-Hybriden (1866)fallið úr höfundarréttiHvað tilraunirnar sýndu, sagt frá.
- Leó XIII, Ut mysticam (1891)fallið úr höfundarréttiEndurstofnun stjörnuathugunarstöðvarinnar, sagt frá.
Hverju greinin svarar ekki
Þetta eru spurningar fyrir prest, ekki fyrir smáforrit.
- Hvernig á að skilja mál Galíleós í heild og hvað kirkjan lærði af því.
- Hvað kirkjan kennir um þróunarkenninguna og uppruna mannsins.
- Hvort vísindi og trú geti nokkurn tíma rekist á í raun.
Greinar sem þú tendrar birtast í Vistað.
Í yfirlestri