Félagskenning kirkjunnar er sú grein siðfræðinnar sem spyr hvernig menn eigi að búa saman: um vinnu, eignir, ríki, fátækt og frið. Hún er ekki hagfræðikenning og ekki stjórnmálastefna. Hún setur fram meginreglur og lætur það eftir borgurum hvers lands og hvers tíma að finna leiðirnar.

Upphaf hennar í nútímaformi er talið rit Leós XIII, Rerum Novarum, frá 1891, sem fjallaði um kjör verkafólks í iðnvæddum löndum. Píus XI fylgdi því eftir fjörutíu árum síðar með Quadragesimo Anno. Síðan hafa páfar tuttugustu og tuttugustu og fyrstu aldar bætt við, og þau rit eru enn í höfundarrétti og eru hvergi birt hér.

Fyrsta reglan er sú að hver maður hafi reisn sem hvorki er veitt honum af ríki né hópi og verður ekki af honum tekin. Kirkjan reisir hana á því að maðurinn sé skapaður í mynd Guðs, og hún á því við um alla menn jafnt, án tillits til þess hvað þeir eiga, geta eða leggja af mörkum.

Þetta er ekki almenn kurteisisregla heldur mælikvarði. Hvert það skipulag sem gerir mann að tæki — í vinnu, í hagkerfi eða í stríði — er dæmt af þessari reglu, hvaðan sem það kemur.

Almannaheill er í kaþólskri hugsun ekki summa einkahagsmuna heldur þau skilyrði sem gera hverjum og einum kleift að ná því sem honum er ætlað. Samfélag er því ekki samningur einn og sér, og hið opinbera hefur skyldu gagnvart heildinni sem ekki verður leyst upp í einstaka viðskipti.

Samstaða er hin hliðin á sama máli: að menn séu í raun ábyrgir hver fyrir öðrum og að sú ábyrgð nái yfir landamæri. Kirkjan talar hér um skyldu, ekki tilfinningu — það sem ríkur maður skuldar fátækum er réttlæti fremur en örlæti.

Nálægðarreglan segir að það sem smærri og nákomnari eining getur gert eigi stærri og fjarlægari eining ekki að taka af henni. Fjölskyldan, félagið og sveitarfélagið eiga sitt svið, og ríkið á að styðja þau fremur en að leysa þau af hólmi. Píus XI orðaði þetta í Quadragesimo Anno árið 1931.

Reglan bannar hvorki ríkinu að grípa inn í né skyldar það til að láta allt afskiptalaust. Hún segir hvar byrðin af röksemdinni liggur: þeim sem færir verkefni upp á við ber að sýna fram á að neðra stigið ráði ekki við það.

Kirkjan talar um að fátækir njóti forgangs. Það merkir ekki að þeir séu betri menn en aðrir né að efnahagsleg staða ákvarði siðferðilegt gildi, heldur að þar sem þörfin er mest sé skylda samfélagsins og kirkjunnar skýrust.

Þessi áhersla er ekki ný. Hún gengur gegnum spámennina, guðspjöllin og feðurna, og hún hefur birst í verki í ölmusu, sjúkrahúsum, skólum og hjálparstarfi löngu áður en hún fékk nafn í félagskenningunni.

Félagskenningin nefnir engan stjórnmálaflokk, styður engan frambjóðanda og bindur engan kaþólikka við tiltekna stefnu í skattamálum, atvinnumálum eða utanríkismálum. Kaþólskir menn sem eru sammála um meginreglurnar geta verið ósammála um leiðirnar, og eru það.

Það sem kenningin gerir er að setja mörk og mælikvarða sem sérhver leið er metin eftir. Greinin fer ekki lengra en það, og fer það af ásettu ráði.