Hvenær

Í messunni

Um morguninn er sérstök messa í dómkirkjunni þar sem biskup vígir olíurnar sem notaðar verða í öllum sóknum næsta árið — við skírn, ferming, vígslur og smurningu sjúkra. Prestarnir endurnýja vígsluheit sín við sama tækifæri.

Kvöldmessan er sú sem dagurinn er kenndur við. Liturinn er hvítur og orgel og klukkur hljóma í lofsöngnum — og þagna svo þar til á páskanótt.

Eftir guðspjallið leggur presturinn frá sér hökulinn, krýpur og þvær fætur nokkurra úr söfnuðinum. Athöfnin er þögul og óþægileg að horfa á, og það er ætlunin.

Í lok messunnar er sakramentið borið í skrúðgöngu að hliðaraltari og geymt þar. Svo er háaltarið afklætt: dúkar teknir af, kertin burt, krossinn hulinn eða fjarlægður. Kirkjan er skilin eftir ber. Engin blessun er veitt í lokin og enginn fer út — fólk situr eftir eins lengi og það vill.

Hvað dagurinn merkir

Þrennt gerist þetta kvöld og kirkjan heldur þeim saman: máltíðin, þjónustan og prestsembættið. Jesús gefur brauðið og vínið sem líkama sinn og blóð, hann þvær fætur og hann segir lærisveinunum að gera þetta áfram.

Fótaþvotturinn er verk þræls. Það er ekki táknræn auðmýkt heldur verkaskipting á hvolfi, og guðspjallið lætur Pétur mótmæla því — hann skilur hvað er verið að gera og vill það ekki.

Af þessu kvöldi er hver messa síðan komin. Það sem gerist við altarið á sunnudegi á upptök sín hér, og þess vegna er þetta eina kvöld ársins þar sem stofnunin sjálf er efni dagsins fremur en ávöxtur hennar.

Berta kirkjan í lokin er ekki sviðsetning á sorg. Hún er það sem verður eftir þegar sakramentið er borið burt: húsið án þess sem það var byggt utan um.

Á Íslandi

Skírdagur er einn af helgidögum þjóðkirkjunnar að íslenskum lögum og er talinn upp með þeim í 2. grein laga um helgidagafrið.

Lögin sjálf leggja ekki bann við vinnu eða verslun þennan dag. Það sem þau vernda er helgihaldið: óheimilt er að trufla guðsþjónustu eða kirkjuathöfn með hávaða eða öðru sem gengur gegn helgi athafnarinnar.

Heimild: Lög um helgidagafrið nr. 32/1997, 2. og 3. gr. (althingi.is)