Hvernig verður maður dýrlingur?
Kirkjan gerir engan að dýrlingi. Hún lýsir yfir að tiltekinn maður sé hjá Guði, og það gerir hún eftir rannsókn á lífi hans og, að jafnaði, á kraftaverki sem eignað er fyrirbæn hans eftir dauðann. Fyrst er hann tekinn í tölu sælla og síðar í tölu heilagra.
Í yfirlestri
Rannsóknin
Helgunarmál snýst um tvennt. Líf mannsins er skoðað, það sem hann gerði og kenndi, og þau kraftaverk eru rannsökuð sem fólk telur hafa orðið fyrir fyrirbæn hans, með læknisfræðilegum gögnum og vitnum. Úrskurðurinn er formleg athöfn.
Kröfurnar eiga mikið að þakka Prospero Lambertini, sem síðar varð Benedikt XIV páfi og dó árið 1758. Hann var lengi málafærslumaður trúarinnar, sá sem átti að finna veikleikana í hverju máli, og hann krafðist þess að læknar mætu lækningar og greindu það sem á sér náttúrlega skýringu frá því sem ekki verður skýrt.
Í seinni tíð fer læknanefnd helgunarstofnunarinnar í Róm yfir gögnin. Þegar lækning Consigliu De Martino á Ítalíu var metin árið 1998 komst nefndin einróma að því að hún væri vísindalega óútskýranleg, og páfinn staðfesti úrskurðinn sama ár.
Sæll og heilagur
Fyrir hvort skrefið er að jafnaði krafist kraftaverks. Píó frá Pietrelcina var tekinn í tölu sælla árið 1999 og heilagra árið 2002, og í hvort sinn lá að baki lækning sem nefndin hafði metið.
Móðir Teresa frá Kalkútta fór sömu leið. Hún var tekin í tölu sælla árið 2003 og heilagra árið 2016, eftir að páfinn hafði staðfest úrskurð um lækningu á Indlandi og síðar aðra í Brasilíu.
Píslarvottar eru undantekning. Maximilían Kolbe, sem dó í Auschwitz eftir að hafa boðist til að taka út dauðadóm annars fanga, var tekinn í tölu sælla árið 1971 á grundvelli lækninga. Jóhannes Páll II lýsti hann píslarvott kærleikans þegar hann var tekinn í tölu heilagra árið 1982, og sú leið krefst ekki nýs kraftaverks.
Á Íslandi
Á miðöldum var helgun í höndum héraðsins. Sumarið 1198, fimm árum eftir dauða Þorláks Þórhallssonar, voru bein hans tekin upp úr gröf í Skálholti og lögð í skrín, og Alþingi lýsti hann heilagan sama ár. Þorláksmessa á sumri, 20. júlí, minnist þeirrar upptöku.
Þorlákur er eini íslenski dýrlingurinn sem páfastóll hefur staðfest; Jóhannes Páll II lýsti hann verndardýrling Íslands 1984.
Það sem helgunin segir
Helgun er yfirlýsing um að maðurinn sé hjá Guði, ekki úrskurður um líkama hans eða um dulræn fyrirbæri í ævi hans. Sáramerki Píós réðu ekki úrslitum í máli hans, og kirkjan hefur aldrei gert órotnaðan líkama að skilyrði fyrir helgun.
Hinir helguðu eru heldur ekki þeir einu sem eru hjá Guði. Á allra heilagra messu, 1. nóvember, heldur kirkjan hátíð allra sem þar eru, líka þeirra sem aldrei verða teknir í tölu dýrlinga og enginn man lengur.