Hvað þýðir að viðlögðum drengskap?
Að viðlögðum drengskap merkir að maður leggi heiður sinn að veði fyrir því sem hann segir eða lofar. Á Íslandi vinnur forsetinn eið eða drengskaparheit að stjórnarskránni, alþingismenn gefa drengskaparheit, og vitni fyrir dómi velja á milli eiðs, þar sem Guð er kallaður til vitnis, og heits við drengskap sinn og heiður.
Í yfirlestri
Hvað orðið merkir
Í lögfræði er drengskaparheit loforð sem gefið er að viðlögðum drengskap, og drengskapur hefur þar sömu merkingu og í daglegu máli: veglyndi, göfuglyndi og heiður. Orðalagið kemur víðar fyrir í lögum en í eiðum embættismanna. Hjónaefni lýsa því til dæmis yfir að viðlögðum drengskap að þau viti ekki um tálma á hjúskap sínum.
Forsetinn og þingmennirnir
Í 10. grein stjórnarskrárinnar segir: „Forsetinn vinnur eið eða drengskaparheit að stjórnarskránni, er hann tekur við störfum.“ Hann velur því sjálfur hvort hann kallar Guð til vitnis eða leggur heiður sinn að veði. Af eiðstafnum eða heitinu eru gerð tvö samhljóða frumrit, og geymir Alþingi annað en Þjóðskjalasafnið hitt.
Um alþingismenn segir 47. grein að sérhver nýr þingmaður skuli vinna drengskaparheit að stjórnarskránni. Eiðurinn var felldur þar brott árið 1991. Heitið sjálft stendur í þingsköpum, og þar heitir þingmaðurinn því „að viðlögðum drengskap mínum og heiðri, að halda stjórnarskrá landsins“.
Fyrir dómi
Vitni getur þurft að staðfesta framburð sinn ef aðili krefst þess, og lög um meðferð einkamála og lög um meðferð sakamála hafa um það sama orðalag. Ef vitnið lýsir því að það trúi á guð og að eiður samrýmist afstöðu þess í trúarefnum vinnur það eið: „Ég sver það og vitna til guðs míns að ég hef sagt það sem ég veit sannast og réttast og ekkert dregið undan.“
Annars gefur vitnið heit, og í stað eiðsins segir það: „Ég lýsi því yfir og legg við drengskap minn og heiður“ — og síðan sömu orð um framburðinn. Hvort orðalagið er notað fer þannig eftir afstöðu vitnisins sjálfs í trúarefnum. Lögin taka fram að eiður og heitvinning hafi sömu þýðingu að lögum.
Eiður og heit
Munurinn er því ekki í því sem lofað er heldur í því hverjum það er falið. Eiðurinn kallar Guð til vitnis um að satt sé sagt; heitið leggur heiður mannsins sjálfs að veði. Kristnum manni er eiðurinn ekki orðaleikur, því annað boðorðið bannar að leggja nafn Guðs við hégóma.
Lögin gera heitið þó jafngilt eiðnum. Sá sem vill ekki kalla Guð til vitnis er ekki talinn ótraustara vitni fyrir það; orð hans er tekið gilt við heiður hans. Hvaðan orðið drengskapur sjálft kemur er önnur saga.