Hvað er óskeikulleiki páfans?
Óskeikulleiki páfans er sú kenning kaþólsku kirkjunnar að páfinn geti ekki skjátlast þegar hann skilgreinir endanlega kenningu um trú eða siðferði sem allri kirkjunni ber að halda. Hann á ekki við um hvert orð páfans og er ekki það sama og syndleysi. Slíkar skilgreiningar eru fátíðar.
Í yfirlestri
Skilgreiningin frá 1870
Fyrsta Vatíkanþingið skilgreindi kenninguna árið 1870. Samkvæmt henni er páfinn óskeikull þegar hann kennir sem hirðir allra kristinna manna, beitir æðsta postullega valdi sínu og skilgreinir kenningu um trú eða siðferði sem öll kirkjan á að halda.
Skilyrðin eru öll nauðsynleg. Vanti eitthvert þeirra er kennslan ekki óskeikul í þessum skilningi, hversu mikils sem hún er metin. Kirkjurétturinn bætir við að engin kenning teljist skilgreind með óskeikulum hætti nema það sé augljóst.
Sami réttur segir að biskuparnir njóti sama óskeikulleika þegar þeir koma saman á almennu kirkjuþingi í samfélagi við páfann og skilgreina kenningu um trú eða siðferði.
Dæmin tvö
Óumdeild dæmi um skilgreiningu páfa með þessum hætti eru talin tvö. Hið fyrra er frá 8. desember 1854, þegar Píus IX skilgreindi að María hefði frá fyrsta augnabliki getnaðar síns verið varðveitt frá allri erfðasynd. Setningin fjallar um getnað Maríu sjálfrar í móðurkviði, ekki um getnað Jesú.
Hið síðara er frá 1. nóvember 1950, þegar Píus XII skilgreindi að María hefði, þegar jarðnesku lífi hennar lauk, verið tekin upp til himneskrar dýrðar með líkama og sál. Skilgreiningin segir ekki hvort María dó áður, og orðalag hennar skilur þá spurningu eftir opna.
Það sem kenningin segir ekki
Óskeikulleiki merkir ekki að páfinn sé syndlaus, og hann á ekki við um hvert orð sem páfi segir eða skrifar. Það sem kirkjan kennir með venjulegum hætti hefur líka vægi, en annars konar vægi, og guðfræðingar gera greinarmun á stigum þess.
Kennivaldið er í kaþólskri trú ekki herra orðs Guðs heldur þjónn þess. Það á ekki að búa til nýja trú heldur að gæta þess sem postularnir létu eftir sig, skýra það og verja.
Páfinn er biskupinn í Róm og eftirmaður Péturs. Kirkjan lítur á hann sem sýnilegt tákn um einingu sína og þjón hennar, og í Krans er hver þeirra talinn, frá Pétri til okkar daga.
Þar sem aðrir eru ósammála
Kenningin er eitt af því sem skilur kaþólsku kirkjuna frá öðrum kirkjum. Rétttrúnaðarkirkjurnar meta arfleifðina mikils, eins og kaþólska kirkjan, en viðurkenna ekki það kennivald páfans sem þingið skilgreindi árið 1870.
Hvaða kenningar aðrar teljast skilgreindar með óskeikulum hætti, og hversu mikla hlýðni kenning sem ekki er skilgreind krefst, eru spurningar sem guðfræðingar ræða og sem betur eru ræddar við prest en lesnar í appi.